Nieuwe EU-verpakkingswet zorgt voor 'onnodige onrust' onder webshops

De nieuwe Europese verpakkingswet PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) zorgt voor onrust onder webwinkeliers. Vooral kleine ondernemers vrezen dat zij zich straks in elk EU-land afzonderlijk moeten registreren en hoge administratieve kosten moeten maken om af en toe een pakketje over de grens te versturen.

Sommige ondernemers waarschuwen zelfs dat de nieuwe regels de Europese markt minder toegankelijk zullen maken voor kleine webshops, terwijl grote spelers als Amazon relatief weinig hinder zouden ondervinden. Maar hoe terecht zijn die zorgen? En wat verandert er daadwerkelijk deze woensdag, 12 augustus?

Waarom is de PPWR ingevoerd?

In het jaar 2060 dreigt de hoeveelheid kunststof en verpakkingsmateriaal die we in Europa gebruiken te stijgen naar een duizelingwekkende 1.500 megaton. De nieuwe wet wil dat aan banden leggen. Het doel van de Europese Commissie is helder én ambitieus: in 2050 moet onze verpakkingsstroom volledig circulair zijn. De PPWR bevat daarom regels voor de hele levenscyclus van verpakkingen, van ontwerp tot afvalverwerking.

Maar de uitvoering ervan roept grote vragen op, met name bij kleine zelfstandigen. De kern van de zorg: als elk land afzonderlijk registratie en rapportage verlangt, kunnen de administratieve lasten voor kleine bedrijven onevenredig hoog worden. Volgens critici zouden micro-ondernemers door deze verplichting mogelijk duizenden euro's per jaar kwijt zijn aan compliance- en administratiekosten.

Online melden inmiddels diverse kleine webshops dat zij overwegen te stoppen met verzending naar andere EU-landen vanwege de vermeende administratieve lasten. Een online petitie staat op het moment van schrijven al op ruim 46.000 handtekeningen en ook op een online inspraakformulier van de Europese Commissie stromen de (overwegend afwijzende) reacties binnen.

Cruijffiaans doolhof

Is de soep echt zo heet als ze wordt opgediend? “Het is een beetje Cruijffiaans: je begrijpt het niet tot je het snapt", relativeert verpakkingsexpert Robbert-Jan Pos, lead consultant en oprichter van PackSense. Volgens hem wordt er momenteel veel misinformatie verspreid die de wet onnodig onbegrijpelijk laat lijken.

Volgens Pos is de achterliggende gedachte van de registratieplicht logisch. Als landen willen meten hoeveel verpakkingen op hun markt terechtkomen, moeten zij weten welke bedrijven verpakkingen op hun markt brengen. Alleen dan kunnen zij beoordelen of de doelstellingen voor recycling en circulariteit worden gehaald.

Dat betekent echter niet automatisch dat iedere kleine webshop straks dezelfde verplichtingen krijgt als grote producenten.

Grootste verantwoordelijkheid bij de fabrikant

Juist op dat punt ontstaat veel verwarring. De PPWR legt de grootste verantwoordelijkheid bij de fabrikant. Dat is niet per se de partij die de verpakking fysiek produceert, maar degene die bepaalt hoe de verpakking wordt ontworpen en op de markt wordt gebracht.

Pos geeft het volgende voorbeeld: "Stel, jij maakt nootjes. Daar ben je zo goed in geworden, dat jij het in het doosje stoppen van de nootjes aan mij uitbesteedt. Maar het is nog steeds jouw merk. Dus jij blijft fabrikant, want jij kan bepalen hoe de verpakking eruit ziet."

Micro-ondernemingen lijken deels ontzien

Voor micro-ondernemingen gelden volgens Pos echter verschillende uitzonderingen. In bepaalde situaties verschuift de verantwoordelijkheid zelfs naar de leverancier van de verpakking.

"Zoals gezegd ligt de grootste verantwoordelijkheid bij de fabrikant. Maar de Europese Commissie heeft ook gezegd: als je een kleine onderneming bent, die een leuk productje heeft en dat allemaal laat verpakken in generieke verpakkingen die door een ander zijn bedacht en samengesteld, dan kun jij daar niet volledig voor verantwoordelijk gehouden worden", aldus Pos. "Dus voor micro-ondernemingen gaat de rol van fabrikant eigenlijk over naar degene die het heeft geleverd."

Toch waarschuwt Pos voor te stellige conclusies. "Om nou te zeggen dat micro-ondernemingen de facto uitgezonderd zijn, dat durf ik niet te zeggen." Hij geeft aan dat veel details rondom de positie van micro-ondernemingen nog nader moeten worden uitgewerkt of verduidelijkt.

Wat gaat er nu eigenlijk in vanaf 12 augustus?

Een belangrijke bron van verwarring is dat de PPWR weliswaar op 12 augustus ingaat, maar dat veel onderdelen nog afhankelijk zijn van aanvullende uitvoeringsregels. Volgens Pos ontstaat daardoor de indruk dat alle verplichtingen direct ingaan, terwijl de praktijk genuanceerder ligt.

Een bepaling die wel direct van kracht wordt, gaat over grenswaarden voor bepaalde schadelijke stoffen in verpakkingen. Zo mogen voedselverpakkingen niet meer boven vastgestelde PFAS-limieten uitkomen. Volgens Pos is dit zelfs het enige onderdeel van de PPWR dat per 12 augustus direct ingaat. Veel andere bepalingen moeten eerst nog nader worden uitgewerkt in uitvoeringsregels. Daaronder vallen ook onderdelen die relevant zijn voor registratie- en rapportageverplichtingen.

Registratiesystemen zijn nog niet klaar

Volgens Pos is een belangrijk deel van de discussie momenteel gebaseerd op systemen die nog niet volledig bestaan. Zo moet de Europese Commissie nog verschillende technische uitvoeringsregels vaststellen. Pas daarna kunnen nationale registers worden ingericht waarin producenten zich moeten registreren.

Daardoor is op dit moment nog niet volledig duidelijk hoe registratieprocedures er in de praktijk uit gaan zien en welke uitzonderingen uiteindelijk zullen gelden voor kleine ondernemingen. Dat maakt het volgens hem te vroeg om nu al te concluderen dat kleine webshops straks duizenden euro's aan verplichtingen krijgen opgelegd. Tegelijkertijd erkent hij dat de onzekerheid begrijpelijk is.

Gebrek aan duidelijke communicatie

Een terugkerend probleem is volgens Pos dat veel ondernemers geen helder antwoord krijgen van officiële instanties. "Alle instanties die iets zouden kunnen zeggen, zeggen liever niets, omdat ze bang zijn dat ze het fout zeggen", meent hij. De wet wordt in Nederland gehandhaafd door de ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport). Of, zoals Pos het noemt, "een kolos van een onzichtbare overheidsinstantie." Het gebrek aan communicatie creëert volgens hem ruimte voor geruchten.

Toch pleit hij niet voor uitstel van de invoering van de wet. "Als dat gebeurt, is dat het definitieve failliet van de Green Deal. Dan heeft de lobby effectief alles wat ingevoerd zou worden uit weten te stellen en is de Green Deal gewoon aangeschoten wild."

Wat betekent dit voor retailers?

Voor grote retailers en merken is duidelijk dat de PPWR de komende jaren ingrijpende gevolgen heeft. Voor kleine webshops is het beeld minder duidelijk.

De boodschap van Pos aan ondernemers is daarom vooral om niet op basis van losse berichten conclusies te trekken. De wet ligt vast, maar een belangrijk deel van de praktische uitvoering moet nog worden ingevuld. Voor veel kleine webshops is het daarom waarschijnlijk nog te vroeg om hun Europese verkoopactiviteiten stop te zetten.