Column: De PPWR en de doos van Pandora voor de retailketen

Een retailer koopt 50.000 paar sneakers in. De leverancier zorgt voor tijdige levering en compliance met de vereiste product-/ chemische veiligheid, duurzaamheid, labels. De distributie van de sneakers kan van start. Sinds 12 augustus 2026 is dit echter niet meer voldoende; hier moet compliance van de verpakking met de nieuwe (gedetailleerde) regelgeving aan worden toegevoegd.

De nieuwe regels gaan niet alleen over de schoenendoos. Ook de omdoos waarin producten worden vervoerd, de verzenddoos, tape en opvulmateriaal kunnen als verpakking worden aangemerkt.

De basis is de Europese verpakkingsverordening: Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR). De regels gelden rechtstreeks in alle lidstaten en stellen komende jaren steeds strengere eisen aan ontwerp, materiaalgebruik, recyclebaarheid, hergebruik en informatie over verpakkingen. Het begrip 'verpakking' moet ruim worden uitgelegd: alles wat wordt gebruikt om producten in te sluiten, beschermen, hanteren, leveren of presenteren.

De verpakking krijgt een eigen compliance-dossier

Tot voor kort had een retailer één compliance-dossier: dat van het product. Met de PPWR komt daar het dossier over de verpakking bij. Per verpakkingsformaat moet technische documentatie worden opgesteld, waaronder ontwerptekeningen, testresultaten, recyclebaarheidsbeoordeling en conformiteitsbeoordeling. Daarnaast moet de EU-conformiteitsverklaring zijn aangehecht.

De PPWR verdeelt de verantwoordelijkheid voor het verpakkingsdossier over fabrikanten, importeurs, distributeurs en producenten. De definiëring hiervan daarvan sluit niet altijd aan bij de positie die ondernemingen voor zichzelf weggelegd zien.

Om het verpakkingsdossier op te bouwen heeft de fabrikant gegevens nodig van zijn toeleveranciers: materiaalsamenstelling, gerecyclede-inhoudpercentages, recyclebaarheidsinformatie. De verplichtingen werken door in de gehele keten.

Van doorverkoper naar poortwachter

Een distributeur kan niet meer zonder meer aannemen dat zijn voorganger in de keten alles heeft geregeld. De PPWR maakt van hem een poortwachter: voordat hij verpakkingen op de markt aanbiedt, moet hij controleren of de producent is geregistreerd, of de conformiteitsverklaring beschikbaar is en of aan de etiketterings- en informatieverplichtingen is voldaan. Bovendien moet hij informatie over leveranciers én afnemers 10 jaar bewaren om traceerbaarheid te waarborgen.

Ook onlineplatforms worden betrokken in deze keten. Zij moeten registratiegegevens en een verklaring over de producentenverantwoordelijkheid opvragen en zich inspannen om te beoordelen of die informatie volledig en betrouwbaar is.

De verordening dicteert wat er moet gebeuren (documentatie, conformiteitsverklaring, traceerbaarheid), maar niet wie in de commerciële relatie waarvoor opdraait. Juist dát maakt dat verpakking onderdeel zou (moeten) zijn van contractuele afspraken: welke partij levert de benodigde documentatie (en op welk moment), wie meldt een wijziging in materiaal, ontwerp of leverancier, wie draagt het verlies als voorraad door non-compliance niet meer verkocht mag worden?

Verpact drukt op de pauzeknop

Wie als fabrikant van een verpakking wordt aangemerkt, draagt de zwaarste verplichtingen. Het is aan hem de technische documentatie op te stellen en de conformiteitsverklaring af te geven. Bij verzend-, service- en bepaalde productieverpakkingen is echter niet duidelijk welke partij die rol inneemt. Dat is de paradox: Europa kiest voor een rechtstreeks werkende verordening om de interne markt te harmoniseren, maar de Europese Commissie heeft in haar richtsnoer tegenstrijdige signalen afgegeven over de uitleg van het begrip 'fabrikant' in deze categorieën.

In het richtsnoer geldt als criterium 'wie beslist over de ontwerpspecificaties?', maar dat criterium staat niet in de verordening zelf. Daardoor zijn er uiteenlopende interpretaties, zowel in Nederland als in andere lidstaten.

Verpact, de producentenorganisatie die in Nederland namens producenten en importeurs de inzameling en recycling van verpakkingen uitvoert, heeft daarom voor deze categorieën op de pauzeknop gedrukt: bedrijven worden op dit onderdeel voorlopig gevraagd uit te gaan van de situatie van vóór 12 augustus 2026. Het punt is: de PPWR zelf staat niet op pauze. Bedrijven moeten voldoen aan de PPWR, terwijl de kernvraag - wie is waarvoor verantwoordelijk? - nog niet eenduidig is beantwoord. Voor retailers en hun leveranciers gaat hierdoor de doos van Pandora open.

En nu?

In Nederland houdt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) toezicht op de naleving van de PPWR. Een verpakking die achteraf niet conform blijkt, kan ertoe leiden dat ook het product dat erin zit niet op de markt mag worden aangeboden, inclusief voorraad die al is ingekocht en opgeslagen.

De PPWR gaat over veel meer dan karton, plastic en recyclingpercentages. Zij legt een nieuwe laag van verantwoordelijkheid over de gehele retailketen. Daarmee hoort verpakking voortaan niet alleen thuis in het magazijn of bij procurement, maar ook aan de onderhandelingstafel over leveranciersafspraken, platformvoorwaarden en commerciële contracten. Er is een wereld te winnen aan duidelijkheid.