Column: Bescherm ons tegen de wegwerpproducten van Temu en Shein

Elke week ontvangen Nederlandse consumenten miljoenen pakketjes van Temu, Shein en binnenkort Amazon Haul aan huis. Voor minder dan 5 euro koop je een jurk, een zonnebril of portemonnee. De kwaliteit van het product lijkt acceptabel, maar het is na een paar keer gebruiken kapot of uit elkaar gevallen. Weg ermee. En dat is ook het idee. Deze platforms verkopen geen duurzame producten, ze verkopen consumptiegoederen voor de prullenbak. Gemaakt voor de stortplaats.

Fastfashion is het nieuwe fastfood. Goedkoop, direct bevredigend maar ook schadelijk op termijn. Schadelijk voor het milieu en voor eerlijke concurrentie. Want hoe kun je als Europese producent of winkelketen zoals Wibra en Zeeman concurreren met platforms die productveiligheidsregels en CE-certificering structureel omzeilen?

De platforms glippen door de mazen van de wet. In de EU zijn er geen invoerrechten voor webwinkelpakketjes onder de 150 euro en is er geen controle op productsamenstelling of -veiligheid. Volgens EU-onderzoek voldoet een behoorlijk deel van de producten niet aan de Europese wetgeving. En zo worden we overspoeld met troep. In 2024 kwamen meer dan 1 miljard pakketjes uit niet-EU landen naar Nederland. Meer dan 1 miljard! 

Bron: Financial Times

Ondertussen spelen de platforms perfect in op de Nederlandse koopverslaving. Met verleiding via TikTok, influencercampagnes en kortingscodes. De prijs is zo laag dat het voelt alsof het geen kwaad kan. Maar dat doet het wel. Het veroorzaakt een explosie aan textielafval, plasticvervuiling en CO2-uitstoot.

Rommelaccijns

Wat kunnen we hieraan doen? Ik pleit voor een Trumpiaanse invoerheffing - Trump schrapte een uitzonderingsregel waardoor voortaan in de VS invoerheffingen tot wel 145 procent gelden - of 'rommelaccijns'. Hoe lager de productwaarde en hoe korter de levensduur, hoe hoger het tarief. Zoals we alcohol en sigaretten belasten vanwege hun schadelijke impact, zo kunnen we ook fastfashion en wegwerpproducten financieel afremmen. De Europese Commissie stelt een vaste bijdrage (handling fee) voor van 2 euro per pakket bij levering aan consumenten. Deze bijdrage is bedoeld om kosten te dekken voor douanecontroles. Maar dat is niet genoeg en zal waarschijnlijk pas vanaf 2027 ingaan. Daar bovenop kan prima een invoerheffing komen.

Ook kun je denken aan een verbod op het adverteren van goedkope producten die niet aan EU-wetgeving voldoen. Net zoals tabaksreclame op internationale sportevenementen niet is toegestaan, kunnen we stoppen met het toelaten van Temu-reclames op TikTok. En waarom zouden we de Chinese platforms niet kunnen verplichten tot terugname van hun producten? Wat je verkoopt, moet je ook weer terugnemen aan het einde van de levensduur (lees na 3 dagen). Dat zou hun verdienmodel in 1 klap veel minder aantrekkelijk maken.

Frankrijk loopt hierin voorop. De Franse Senaat stemde in juni van dit jaar in met een wet die fastfashion aan banden gaat leggen. De nieuwe regels verbieden reclame door platforms als Shein en Temu.

Productpaspoort

Een ander idee: het digitaal productpaspoort. Waar is het gemaakt, waarvan en door wie? Voor Europese producenten is een dergelijk paspoort verplicht vanaf 2027 voor batterijen, textiel en elektronica. Voor deze platforms zal het behoorlijk ingewikkeld zijn een productpaspoort aan de miljoenen aangeboden producten toe te voegen. Het zal ze mogelijk afschrikken of ten minste afremmen.

Het beschermen van de consument tegen zichzelf is niets nieuws. We doen het al jaren met roken, gokken en alcohol. Het wordt tijd dat goedkope wegwerpproducten van Temu en Shein in dat rijtje erbij komen. Niet door ze te verbieden, maar door ze minder aantrekkelijk te maken: moeilijker te verkrijgen, duurder, en met duidelijke informatie over het product. Aandacht voor duurzaamheid, productveiligheid en een eerlijk speelveld in retail betekent stoppen met doen alsof deze producten er gewoon bij horen. Ze horen erbij zoals een suikerspin bij het ontbijt: verleidelijk, maar veel te zoet en behoorlijk ongezond.