De digitale euro is nu al omstreden en hij bestaat nog niet eens

Al jaren wordt eraan gewerkt en in 2029 moet 'ie worden ingevoerd, als het aan de ECB ligt: de digitale, offline euro. Onomstreden is het betaalmiddel echter niet. Retailers vrezen hogere kosten, consumenten hebben zorgen over hun privacy.

1. De digitale euro: waar hebben we het over?

De digitale euro is een elektronische variant van de euro, uitgegeven door de Europese Centrale Bank (ECB). Het moet een aanvullende betaalmethode worden, geen vervanging van contant geld.

Consumenten zouden er overal mee moeten kunnen betalen. Denk aan winkels en webshops in alle eurolanden. Praktisch gezien zullen de digitale euro's in een app of op een pasje staan. Betalen in de winkel werkt door de telefoon of pasje tegen de betaalterminal te houden, net als nu met pinbetalingen het geval is. Ook moet het mogelijk worden om betalingen te voldoen door 2 telefoons of apparaten tegen elkaar te houden. De offline betalingen zijn mogelijk door NFC-technologie.

De digitale euro moet helpen grip te houden op het Europese financiële systeem. Commerciële banken en niet-Europese betaalplatformen worden steeds belangrijker. Dat levert risico's op. Een eigen Europees digitaal betaalmiddel moet 'strategische autonomie op betalingen' geven, zo is de gedachte.

''Door de fragmentatie van de betaalmarkt is het eurogebied voor digitale retailtransacties afhankelijk van de ‘goedheid van externe partijen''', stelde directielid Piero Cipollone van de ECB onlangs in een uitleg aan de commissie economische en monetaire zaken van het Europees Parlement. Op dit moment wordt volgens hem twee derde van de kaarttransacties in het eurogebied afgewikkeld door internationale kaartsystemen.

Daar komt bij: ''Het niet kunnen inzetten van contant geld voor onlinetransacties beperkt de vrijheid van consumenten. Voor winkeliers komt dit neer op een zwakkere onderhandelingspositie en hogere kosten. De digitale euro is bedoeld om deze problemen aan te pakken door een digitale vorm van contant geld aan te bieden.''

Digitale euro is geen crypto
Belangrijk te weten, is dat de digitale euro geen cryptomunt is. Het nieuwe betaalmiddel wordt ook niet programmeerbaar, om te voorkomen dat anderen kunnen bepalen waar iemand het wel of niet aan mag uitgeven.

Een ander verschil met crypto is dat cryptovaluta niet worden gedekt door een centrale bank, maar de digitale euro wel. De ECB staat garant voor de waarde van de digitale euro.

De bank werkt sinds 2020 al aan het 'project' en mikt op invoering in 2029. Een eerste test staat gepland voor 2027. De invoering hangt echter af van politiek akkoord van het Europees Parlement en de lidstaten.

Tekst loopt door onder de afbeelding

2. Dit zijn de voordelen van de digitale euro

De digitale euro wordt ook wel de offline digitale euro genoemd, omdat de nieuwe betaalwijze ook werkt als de stroom- of digitale netwerken niet beschikbaar zijn. Er is geen internetverbinding voor nodig. Dat kan voordelen bieden aan bijvoorbeeld supermarkten, benzinepompen en straatverkopers. Bovendien kan de betaalwijze als een soort back-upsysteem fungeren, zelfs als bank- of retailerverbindingen eruit liggen.

Daarnaast wordt een verhoogde privacy ten opzichte van onlinebetalingen genoemd. Offline transacties moeten alleen zichtbaar zijn voor betaler en ontvanger. Bij synchronisatie moet alleen een saldo-update of cryptografisch bewijs inzichtelijk zijn, geen gedetailleerd transactieoverzicht. Daarmee is de privacy vergelijkbaar met die van contant geld. Bij pintransacties kijken veel meer partijen mee, aldus de ECB.

In het verlengde daarvan wordt veiligheid van transacties genoemd. Zoals de plannen nu zijn, krijgen de digitale portemonnees meerdere beveiligingslagen.

Zoals hierboven reeds gesteld zien financiële instellingen als de ECB ook voordelen 'in het grotere geheel', zoals strategische Europese autonomie. Met onderdelen als een sterkere onderhandelingspositie richting internationale kaartsystemen, minder afhankelijk van big tech, kostenvoordelen en sterkere betaalvrijheid voor consumenten.

3. Dit zijn de nadelen van de digitale euro

Het gros van de retailers (zo'n 80 procent) maakt zich zorgen om hogere kosten bij de digitale euro, blijkt uit onderzoek van De Nederlandsche Bank (DNB) onder 1.000 retailers.

Om deze in te perken, wordt gewerkt aan wettelijke plafonds van transacties met de digitale euro (de zogenoemde merchant service charge), laat DNB desgevraagd aan RetailTrends weten. ''Dat zou betekenen dat een winkelier dus niet meer kosten in rekening gebracht kan worden dan hij nu betaalt voor andere betaalmiddelen'', reageert een woordvoerder. 

''Mogelijk wordt dat plafond op basis van een Europees gemiddelde, en dan is dus relevant dat de betaaltarieven in Nederland nu een stuk lager zijn dan elders in Europa. Maar in dat geval verwachten we dat er een specifiek Nederlands plafond kan gaan gelden om de winkeliers te beschermen voor te hoge tarieven.''

2 op de 3 retailers maken zich ook zorgen over investeringen die nodig zijn om digitale-eurobetalingen mogelijk te maken, zoals mogelijke nieuwe software en betaalterminals. Infrastructurele aanpassingen zullen zeker nodig zijn, maar liggen bij 'acquirers': financiële instellingen die betalingen van bepaalde creditcards en debitcards verwerken.

Winkeliers worden zoveel mogelijk ontzorgd, stelt DNB. ''We zijn nu de technische specificaties aan het formuleren, samen met marktpartijen en winkeliers. We zorgen dat de infrastructuur gebruik gaat maken van dezelfde standaarden en apparaten als het andere digitale betalingsverkeer.'' Het streven is dan ook dat bestaande apparaten bruikbaar blijven.

Zorgen over privacy

Ook is er onzekerheid over wetgeving en politiek. De invoering hangt af van akkoord van Europese lidstaten en Europees Parlement. Daarbij valt op dat rechtse partijen zorgen hebben over privacy. 

Politici staan niet alleen in hun scepsis. Ook burgers maken zich zorgen. Hoewel de ECB erop wijst dat veel zorgen uit onbekendheid met de plannen voortkomen, blijkt dat burgers vrezen dat de overheid en de ECB straks toegang krijgen tot hun betaalgedrag. Een onderzoek door de Spaanse Bank onder consumenten wijst bijvoorbeeld uit dat 70 procent van plan is om met name om die reden de digitale euro niet te gebruiken. 2 jaar geleden had 65 procent nog die mening.

Tot slot roepen ook de hoge kosten van de introductie en uitvoering van de digitale euro kritiek op. De invoering gaat naar schatting gepaard met een rekening van ruim een miljard euro, gevolgd door jaarlijks zo'n 320 miljoen euro kosten voor operationele zaken.

Tekst loopt door onder de afbeelding

4. Hoe bereid je je als retailmerk voor op de introductie van de digitale euro?

De bekendheid met de offline euro is nog beperkt. Bijna de helft van de retailers (46 procent) heeft er volgens DNB nog nooit van gehoord.

De ontwikkelingen tot nu toe zijn niet zonder controverse. Zo stelde onderzoeksplatform Follow the Money dat banken dwarsliggen en meer heil zien in iDeal-vervanger Wero en een stablecoin die gekoppeld is aan de euro, waarmee de macht over het betalingsverkeer in private handen zou blijven.

Ook zouden de huidige plannen voor de digitale euro al een uitgeklede versie zijn en alleen nog gaan over betalingen, terwijl ook aandacht nodig is voor sparen.

Retailers hoeven nu nog geen stappen te zetten voor de invoering van een offline euro, stelt DNB. ''Dat komt pas na een politiek akkoord op de relevante wetgeving. Wel nodigen we winkeliers uit zich goed te laten informeren.''

Het financiële instituut wijst er daarnaast op dat ook de koepelorganisaties in Nederland betrokken zijn bij de beleidsdiscussies over de digitale euro. Zij vormen volgens DNB een belangrijke bron van informatie.