Onze winkels liggen vol producten die tot stand kwamen vanuit een complexe waardeketen. Met veel verschillende ingrediënten, soms uit alle hoeken van de wereld. Tussenhandelaren, taalbarrières, mixen van grondstoffen en keurmerken die per land variëren, zijn de alledaagse realiteit van veel ketens. Dat maakt het tot in detail doorgronden van elke afzonderlijke keten monnikenwerk. Toch is dat de opgave waar retailers voor staan. AI kan helpen.
Het ambitieuze Green Deal-pakket, waarmee de Europese Commissie de EU tegen 2050 klimaatneutraal wil maken, mag dan afgezwakt zijn - de ambitie om die doelen te halen is er nog steeds.
Retailers klaagden vooral over de ingewikkeldheid van de wetgeving. Van elk stukje hout moet aangetoond worden dat er geen boom, waar ook ter wereld, voor is gekapt, elke milieuclaim moet bewijsbaar zijn en voor elke mogelijke misstand is er een onderzoeksplicht. Wegkijken, aannames doen en niet-onderbouwde beloftes maken, in Europa mag het allemaal niet meer. Tijdrovend, ingewikkeld en duur. Of… valt met de komst van AI de grond onder die argumenten weg?
Complexiteit doorgronden
Precies dat deel waar bedrijven vandaag op vastlopen - documenten uitpluizen, data vergelijken en verbanden leggen - is waar AI het verschil gaat maken.
Wat nu weken of maanden kost, kan straks in minuten. AI kan enorme hoeveelheden ongestructureerde informatie lezen, vertalen, ordenen en analyseren, en data die nu verspreid is over verschillende landen, ketenpartners en systemen, aan elkaar verbinden. Maar het gaat verder dan efficiëntie.
AI maakt het mogelijk om vooruit te kijken in plaats van alleen achteraf te rapporteren. Wat gebeurt er als een regio te maken krijgt met droogte of overstromingen? Welke producten en leveranciers worden geraakt? Waar zitten risico’s die we eerder simpelweg niet konden zien?
AI maakt het voor het eerst realistisch om die complexiteit op schaal te doorgronden door het zelflerende en verbeterende vermogen van de steeds slimmer wordende LLM's (large language models zoals OpenAI, Claude en het Europese Mistral). En daarmee smelt het argument dat het ‘te ingewikkeld’ is als sneeuw voor de zon.
Te weinig betrouwbare data
Tegelijkertijd is het te simpel om te zeggen dat technologie het probleem oplost. In de praktijk zit de grootste blokkade ergens anders. Veel bedrijven beschikken over waardevolle data, maar zijn begrijpelijkerwijs terughoudend om die te delen met hun partners in de keten. Zeker in grote organisaties zie je dat voorzichtigheid de boventoon voert: welke systemen gebruiken we, wie heeft toegang, en wat gebeurt er met onze informatie?
Dit is waar mensen nog een belangrijke rol spelen: vertrouwen creëren, context geven en ketenpartners uitleggen waarvoor de data gebruikt worden, zodat zij bereid zijn hun data te delen. Met alleen automatische e-mails sturen of datascraping komen we er nog niet.
Daar komt bij dat de kwaliteit van data vaak nog te wensen overlaat. In veel ketens wordt gewerkt met aannames of gemiddelde waarden in plaats van primaire, gevalideerde data. AI kan dat niet oplossen en kan die onzekerheden en fouten zelfs versterken. Ook de technologie zelf is niet feilloos. AI hallucineert, kan verbanden leggen die er niet zijn, of conclusies trekken op basis van onvolledige informatie. In een wereld waarin claims juridisch onder een vergrootglas liggen, is dat geen detail.
Grip op de technologie
En misschien wel het belangrijkste: we begrijpen nog maar ten dele hoe deze technologie werkt, laat staan waar die zich naartoe ontwikkelt. Wat AI straks allemaal kan, gaat ons voorstellingsvermogen te boven. Tegelijkertijd zien we nu al toepassingen waarbij AI zelfstandig acties initieert en zelfs mensen inschakelt om fysieke taken uit te voeren zoals het ophalen of afleveren van producten.
Dat roept een fundamentele vraag op: wie heeft de controle? Veel AI-oplossingen zijn in handen van een klein clubje techmiljardairs. Dat maakt ons allemaal kwetsbaar, terwijl duurzame ketens ook over weerbaarheid gaan.
De oplossing daarvoor ligt in het bouwen van gecontroleerde, soevereine systemen in ieder geval voor bedrijven die het nu wilen toepassen. AI die gevoed wordt met eigen, gevalideerde data, gehost wordt binnen Europa en opereert onder duidelijke, zelfgestelde grenzen. AI is alleen helpend als we zelf de controle houden.
Van negatieve naar positieve impact
Tot dusver lijken veel retailers zich vooral druk te maken over de vraag hoe zij aan wetgeving moeten voldoen, in plaats van het doel van de wetten: duurzame, rechtvaardige ketens. Als AI goed wordt ingezet, kan het voor een kantelpunt zorgen. Er komt ruimte vrij voor het eigenlijke doel. Bijvoorbeeld ontbossing voorkomen of bossen herstellen, het gebruik van pesticiden terugdringen of de bodem verbeteren, arbeidsomstandigheden versterken of mensen meer perspectief bieden. Plus: snel ingrijpen bij verstoringen zoals klimaatverandering, geopolitieke spanningen of schaarste van grondstoffen.
De gedachte dat als AI het werk overneemt, er minder investering nodig is, is dus onterecht. Het doel is niet om regels af te vinken, maar om grip op de ketens te versterken.
Eerst de grenzen trekken, dan de ambities omhoog
De roep om minder regeldruk was jarenlang terecht. In veel gevallen vroegen regels om data en inzichten die simpelweg nog niet beschikbaar waren en retailers buikpijn bezorgden. Ook Europa zelf was in veel gevallen operationeel niet klaar voor de eigen wet- en regelgeving.
Maar met de komst van AI verandert die werkelijkheid razendsnel. Het is dus logisch en zelfs terecht om de lat hoger te leggen.
Wel moet de basis op orde zijn. In technisch opzicht is de sky the limit, maar de vraagstukken van begrenzing, controle en veiligheid hebben we nog niet opgelost. Dat moet eerst. Ook moeten we niet blind zijn voor de footprint van AI zelf, alle energie en water die er nodig zijn om het systeem te laten draaien. Dat mag niet buiten beschouwing blijven als we de milieu-impact van producten meten.
AI kan ons helpen om elke ketens tot in detail inzichtelijk te krijgen, en van daaruit te verbeteren. Eerlijker, duurzamer, weerbaarder. We hebben maar 1 aarde. Als AI ons kan helpen daar zuiniger mee om te gaan, is dat goed nieuws. Maar we moeten wel alles op alles zetten om als mens de koers uit te zetten en de de baas te blijven.
Reacties 0