Een kijkje in de retailtoekomst: China's chatbots regelen het met 1 gesproken zin

Kun je je voorstellen dat je na een lange werkdag, onderweg naar huis in de auto, ChatGPT vraagt om de paasbrunch bij dat ene restaurant te reserveren, je zakelijke reis naar Parijs te boeken en meteen een pizza pepperoni te laten bezorgen die bij thuiskomst op je wacht? Een futuristisch scenario dat in China sinds kort realiteit is. Sinoloog en China-trendwatcher Manya Koetse legt uit hoe dat werkt.

De afgelopen weken heeft zich een aardverschuiving voorgedaan in China op het gebied van AI-chatbots en retail. China kent vaker momenten waarop digitale ontwikkelingen zo snel, innovatief en breed worden toegepast dat ze ingrijpende gevolgen hebben voor consumenten en bedrijven. Ze brengen nieuwe dimensies in hoe mensen communiceren, reizen, werken en winkelen.

Hoe dat er in de praktijk uitziet? Toen ik laatst in Beijing was, had ik een powerbank nodig voor een lange treinreis. Ik liep met een Chinese vriend over straat en maakte me zorgen dat ik te laat was om nog naar een winkel te gaan, omdat ik binnen een uur naar het station moest vertrekken. ''Dan bestellen we er toch even eentje'', zei hij. ''Tegen de tijd dat die powerbank er is, zit ik al in de trein naar Chongqing'', zei ik.

Lachend scrollde hij op zijn telefoon en tikte hier en daar wat aan. Toen we nog geen kwartier later thuiskwamen, lag de Xiaomi-powerbank op de deurmat, keurig ingepakt met bon erbij en mijn naam erop. ''Compleet normaal'', vond hij.

Ondanks alles wat ik de afgelopen jaren heb gezien en meegemaakt op het gebied van e-commerce en flitsbezorging in China, stond ik toch opnieuw versteld van de snelheid en efficiëntie. Het is het resultaat van een digitale infrastructuur die zich stap voor stap heeft doorontwikkeld tot in de haarvaten van het dagelijkse consumptiesysteem.

Maar we zijn nu aanbeland bij de volgende gamechanger. De Chinese tegenhangers van ChatGPT, Claude en Gemini worden nu zo ingezet dat AI niet alleen antwoorden geeft, maar ook autonoom acties uitvoert. En dat niet alleen voor de tech-savvy gebruiker, maar voor de doorsneeconsument.

AI-bestellingen van bubbletea

Een toonaangevend moment binnen deze verschuiving vond plaats op 6 februari, in de aanloop naar het Chinees Nieuwjaar. Techgigant Alibaba lanceerde een campagne waarbij AI-assistent Qwen werd gepromoot door gebruikers te trakteren op een gratis bubbletea, de razendpopulaire mierzoete thee met tapiocaballetjes.

Om een voucher van 25 yuan (ongeveer 3,15 euro) te bemachtigen, hoefden gebruikers alleen de Qwen-app te installeren of updaten en vervolgens de chatbot te vragen (via spraak of tekst) om het drankje te bestellen. Binnen enkele seconden werd de order geplaatst bij een nabijgelegen shop, en even later stond de bezorger op de stoep.

Hoewel de actie voor consumenten niet eenvoudiger kon, verliep de uitvoering achter de schermen een stuk minder soepel. De meeste van de 300.000 deelnemende theeshops - waaronder ketens als Mixue, HeyTea, Chagee en Luckin Coffee - waren totaal niet voorbereid op de enorme golf AI-bestellingen.

Door de hype moesten sommige mensen 3 uur wachten op hun bestelling. Beeld: screenshot video CNN

Kort na middernacht hadden al een miljoen mensen bubbletea besteld. Om 9.00 uur 's ochtends waren dat er al 10 miljoen. Winkels raakten door hun bekers en ingrediënten heen, bezorgers stonden in ellenlange rijen te wachten en in sommige gevallen konden bonnetjes niet eens meer worden geprint. Terwijl thuis sommige mensen tot 3 uur moesten wachten op hun bestelling, sloten andere winkels tijdelijk de deuren door de extreme drukte. Zelfs de Qwen-app crashte.

Toch kun je de actie zonder meer een succes noemen. Niet alleen als marketingstunt, maar juist als strategische zet. Want vrijwel iedereen in China weet inmiddels wat Qwen is. Het heeft AI-shopping in 1 klap op de kaart gezet.

Een dag na de actie bereikte Qwen al meer dan 73,5 miljoen dagelijkse actieve gebruikers. In de 2 weken daarna werden er volgens Qwen zelf zo'n 200 miljoen bestellingen geplaatst via opdrachten aan de chatbot. Het ging daarbij niet alleen om bubbletea, maar ook om boodschappen, bioscoopkaartjes en vliegtickets. Sommige Chinese media noemden 'Qwen, kun je voor mij…' zelfs hét zinnetje van het Chinees Nieuwjaar. 

Met de actie van Qwen werd voor het eerst een AI-agent op zo'n enorme schaal ingezet om daadwerkelijk aankopen te doen in de echte wereld. En wat tot voor kort nog futuristisch leek, zoals onderweg naar huis in de auto ChatGPT vragen om de paasbrunch te regelen, een zakelijke reis te boeken of boodschappen te bestellen, is in China nu werkelijkheid geworden.

Chinese 'superapps' met een laagje AI erop 

AI en retail zijn wereldwijd de afgelopen jaren op allerlei manieren verstrengeld geraakt, mede dankzij stappen van Westerse techbedrijven als Google en Meta. Dat juist China nu vooroploopt in de brede toepassing van AI-shopping, heeft echter minder te maken met technologische voorsprong dan met de manier waarop Chinese techgiganten de afgelopen 15 jaar hun eigen gesloten ecosystemen hebben opgebouwd.

Een bekend voorbeeld daarvan zijn de Chinese 'superapps', met Tencents WeChat (1,4 miljard gebruikers) als bekendste voorbeeld. Wat begon als berichtenapp groeide uit tot een platform waarop je betaalt, taxi’s bestelt, doktersafspraken maakt, nieuws leest, games speelt en webshops bezoekt, zonder ooit de app te verlaten. Het is de brede ecosysteemintegratie waar Elon Musk met X van droomt, maar die in het Westen nooit op dezelfde manier van de grond is gekomen.

Verschillende Chinese AI-apps, waaronder DeepSeek, Qwen en Tencent Yuanbao. Beeld: Shutterstock

Wat Alibaba nu heeft laten zien, is wat er gebeurt als je een AI-laag boven zo'n ecosysteem plaatst. Een interface waarin gebruikers met 1 gesproken of getypte zin verschillende diensten aansturen, van betaalapp Alipay en marktplaats Taobao, tot supermarktketen Freshippo, bezorgdienst Ele.me en reisplatform Fliggy.

De focus verschuift daarmee van 'superapp' naar een 'AI-supergateway'.

Behalve Alibaba gooien ook andere Chinese techbedrijven zich volop in deze strijd om de leidende AI-shoppingtoegangspoort te worden. Zo startte ByteDance op 20 maart met zijn AI-assistent en grootste Qwen-rivaal Doubao een testfase voor 'winkelen met 1 zin'. Ook Tencent, Baidu, JD.com, Meituan, Pinduoduo en andere grote tech- en e-commercespelers storten zich op het centrale slagveld dat AI-shopping inmiddels is geworden.

OpenClaw

Dat de Chinese consument openstaat voor deze ontwikkelingen blijkt niet alleen uit de bubbletea-actie. China zag recent ook een enorme hype rond OpenClaw, ontwikkeld door de Oostenrijkse programmeur Peter Steinberger. Het gaat om een opensource AI-agent die allerlei taken kan afhandelen, van vluchten boeken tot inboxbeheer.

Terwijl OpenClaw in Nederland vooral een nichetool is, groeide het in China uit tot een massafenomeen, waarbij mensen in de rij staan om de tool te laten installeren en grote bedrijven het gebruik ervan stimuleren. 

Hoewel OpenClaw een andere toepassing heeft dan Qwen, laat de populariteit van beide zien dat de persoonlijke AI-assistent die meer doet dan alleen antwoorden geven, zich snel in het dagelijks leven nestelt.

We zitten nog te dicht op de actie van Qwen om harde conclusies te trekken over de gebruikersretentie op de langere termijn. Ook zijn Chinese commentatoren het nog oneens over de mate waarin mensen hun chatbots daadwerkelijk als shoppingassistent gebruiken.

Over 1 ding zijn de Chinese media het wél eens: 2026 is het jaar waarin AI-shoppen geen toekomsttrend meer is, maar het begin van een fundamentele verschuiving in hoe consumenten beslissen, ontdekken en kopen.

Toen ik mijn vriend in Beijing laatst vroeg of hij al eens bubbletea had besteld door een commando in te spreken in de Qwen-app, antwoordde hij meteen van wel. ''Compleet normaal'', natuurlijk.